Euskadiko industria ondare osoa liburu batean (eta III)

Post honekin amaituko dugu Euskadiko industria Ondarearen liburuaren bilduma, eskualdeko herri guztiekin amaitu dugu eta. Industriaz hitz egitean, epizentrotik urruntzen bagara, industria gutxiagorik topatuko dugu. Epizentro hori, jakina, Nerbioi itsasadarra da. Dena den, herri-lanak eta tokiko industria edonon aurki daiteke.

Berangon ur-depositua dugu. 1905an egindako urtegi hau, sasi artean ezkutatuta egon arren, aldaketa erraldoia izan zen gure udalerrietako osasun egoerako. Oso lan garrantzitsuak izan zen bere garaian, hortaz, inskripzioa darama bere atean “DEPÓSITO DE AGUAS DE BERANGO. AÑO 1905”. Ur-deposito hauek ohikoak ziren gure herrietan, eta oraindik daude beste halako azpiegituraren bat gure eskualdean (Berango, Plentzia, Getxo).

Alconza

Berangoko Alconza

Industriari dagokionez, Alconza enpresa dugu, Arene poligonoan. Beti bezala, leku industriala besterik ez du ematen: zikina, itsusia eta ezegokia egoteko. Hala ere, barruan urte askotako historia eta lan-mundua aurki daitezke. Alconza 1961ean hasi zen lana. Bere lantegietan motorrak egiten zituen. Eraikin baliotsuena fabrikaziorako eraikina da, arrazionalista berantiar estilokoa. Nahiko nabe handiak dira, eta, ezer jakin gabe, aurreko aparkalekutik ikusita indarra zein garrantzia bistan dago.

 Sopela, Barrika, Gorliz eta Lemoizen ez da egon, edo ez dira kontserbatu aipatzeko elementurik, Urdulizen, ordea, orografia zabalagoa duenez, Mecánica la Peña industria handia ezarri zen. Enpresa honek 1940an jaio zen Bilbon (La Peña auzoan), baina 1958an Urdulizera etorri zen. Ekipamendu-ondasunak egiten zuten, eta Bizkaiko enpresa inportanteenetariko bat izan zen, negozioagatik zein langileen kopuruengatik. Egun, itxita dago eta pabiloiak berraprobetxatuta daude, baten bat desagertu bada ere.

 Plentziari dagokionez, bi elementu bitxiak ditugu. Alde batetik Kastilao

Plentzia. Kastillao. XIX. mendeko urtegi.

Plentzia. Kastillao. XIX. mendeko urtegi.

ur-depositua. 1893an eraikita, toponimo interesagarri baten gainean. Eraikin hau oso polita da; estilokoa; txikia, baina landuta; ezin hobea. Orain ez da erabiltzen ura hartzeko, bere unean, aldiz, oso aurrerapauso itzela izan zen Plentziarrentzat. azpiegitura guzti hauetako sormena ulertzeko, higienismoan pentsatu behar dugu, Europan zehar XIX. Mendean oso hedatzen den pentsamendu ezagun hori.

 Baina, Plentziak itsasoari begiratzen dio, beraz, itsasoari dagokion zerbait izan behar zuen: Arruza y Cia eskabetxe-fabrika. Jose Bilbao Lopateguik diseinatu zuen 1882an. Zabala eta handia da egitura hau bere garaiko eskabetxe-fabrika guztien bezalakoa, izan ere, XIX. mendean industri horiek oso ezarritako eskema jarraitzen zuten. Bere ondoan, itsatsita, arrantzaleen etxeak daude. Batak zein besteak, marinel-itxura ematen diote lekuari, ez da makala, Plentzian, eraikin honetaz gain, ez baitago beste bat bere ohiko lana munduari azaltzeko.

 Laburbilduz, esan daiteke liburuak (bi aleak) oso interesgarriak direla, ikuspegi orokorra ematen baitigute industria-ondareaz. Irakurleak hutsuneak nabarituko du, gure herrietan honek edo besteak egotea merezi duelakoan. Ezin da ahaztu katalogo orokorra dela, eta leihoa irekia besterik ez dela; izan ere, oso gomendagarriak dira aurreko artikuluak. Lan erraldoia, ezin hobea kontsultatzeko, elementuz elementu, eta, jakina, hasierako artikuluak.

 ADDENDA: Aurreko postean, Getxoko atalean, ez nituen  aipatu Malakateak, azpiegitura hau liburuan Elorrietako ponpa-etxe barruan dago, naturala denez, azpiegitura horrekin batera ulertu behar baititu. Hala ere, ezin da ukatu, Getxoko industria-ondareko azpiegitura nagusia direla, izan ere, ofizialki babestuta dagoen bakarra da Uribe Kostan, ikusten dugunean gezurra irudi arren.

Kategoria: Berango, Monumentuak, Plentzia, Urduliz Etiketak , , , , , , , , , . Gorde lotura.