http://uribekosta.wordpress.com/2013/05/13/gure-itsasadarretik-begirada-desberdina/

http://uribekosta.wordpress.com/2013/04/29/uribe-kostako-xx-mendeko-bertsolaritza-liburu-batean/

http://uribekosta.wordpress.com/2013/04/25/apirilean-natura-berpizten-da-kultura-ere-bai/

“Etxe” berria dugu. Aurrekoak hemen ikus ditzakezu:

uribekosta.wordpress.com

Atzoko DEIAN elkarrizketa interesgarria izan dugu. Horretan, Koldo Iturbek, Getxoko Kultura zinegotziak,  martxan dauden kultura-azpiegiturei buruz erantzuten du. Iturbe elementu ona dela argi dago, Kultura arloan egon arren, ez du gehienetan protagonismoa hartzen; eta, aitzitik, egiten duenean, oso irudi ona ematen du, argi hitz egiten du, baina erasotasun-irudia eman gabe. Ez da makala, gero eta gutxiagotan ikusten dira bertute horiek. Diskurtso goresle honek, ordea, ez du esan nahi ados gaudenik bere erantzunekin, edo, hobeto esanda, esaten ez duenarekin.

 Iturbek azpimarratzen du Getxok beste kultura-azpiegiturak behar (d)zituela, merezi (d)zituela; eta egia da, ez dago zalantzarik. Izan ere, eztabaida handiena tamaina izan da, ez beharra, Erromoko kasuan, batez ere. Iturbek ez du saihesten kontua: arkitektoek ez dituzte asmatzen haatik eraikinak, beharrak, eskaintza eta eskaria aztertu ondoren baizik (“Un arquitecto no se levanta un día y dice: “Vamos a hacer un Getxo Antzokia así o una kultur etxea de esta manera”. Detrás hay un trabajo serio. El aula de cultura es una estructura que lleva trabajando muchos años y sabe perfectamente lo que necesita Getxo”). Teoriaz egia izan arren, ezin dugu ahaztu azpiegitura horien diseinua “behi lodien” arokoa dela, eta, aro horretan, prestigiozko eraikinak leku guztien egiten ziren, funtzioak argi ez izan arren (Guggenheim eragina). Adibide hurbila, eta oso aproposa Donostian dugu, Tabakalera proiektuak lehenengo eraikina izan zuen eta gero kultura proiektua dugu. Tabakalera kontserbatu behar zen, jakina, baina berehala kulturaren norabidea eman zitzaion, kultura-politikarik gabe, kultura-proiekturik gabe. Kultura-proiektua aurrekoa izan behar da, ez aldrebes. Ondorioz, beste zioekin batera,  Tabakalera ez doa aurrera, eta arazo galanta ditu.

 Itzul gaitezen Getxora. Demagun arkitektoek azterketa hori ondo egin dutela, handikitasuna kutsadurarik gabe. Zoriontzekoa izango litzateke, oso eskaintza itzela izango dugu eta. Hala ere, oraingo kultura programazioa behera doa (KulturGetxo-ren loditasunak horrela adierazten digu hilero). Gero eta gutxiago programatzen da, batik bat, garestia bada. Mantentzen dira kontalariak eta halako kostu gutxiko ekitaldiak, baina ekitaldi handienak, asko murriztu dira.

 Dena den, pista batzuk ematen dizkigu Iturbek elkarrizketan: opera, zarzuela… Getxon zarzuela txiki bat-edo noiz behin programatu da, uste dut; opera ez, jakina. Operak azpiegitura handia behar du, baita errekurtsoak ere, eta… publikoa. Opera Bilbon OLBE-ABAOk egiten du, eta ondo. Bizkaiko eskaintza bakarra da, eta eskaria osoa bete egiten du. Izan ere, Abaok doi-doi mantentzen du programazioa. Opera  ezin da egin Getxon, eta, gainera, ez du merezi. Iturbek berak esaten duenez, Getxoko eskaintza ona izan du kulturari dagokionez (beti hobera joan ahal izan arren), eta handitu daiteke, hau da, azpiegitura berriek hobetu behar dute eskaintza. Hala ere, hori baieztatzeko, falta zaigu hemendik beti eskaintzen dugun informazioa: zer aldaketa egingo ditugu gure gaurko programazioan? eta nola handituko dugu (edo aldatuko dugu, behintzat) gure azpiegitura berriei egokitzeko.

 Askotan uste dut Getxo, Donostiako  Tabakaleran bezala gertatzen dela. Eraikin handi bat genuen, eta bete egin behar zen. Autoritateek saiatu ziren gauza guztiak han sartzen (orkestrak, antzerkia, zinema…haiek ihes egiten saiatzen zuten bitartean) Tabakalera oraindik geldi dago, proiekturik gabe, eta iparrik gabe. Getxon, hiru urte barru sekulako azpiegiturak izango ditugu, eta herriko ekintza guztiak eramango omen dugu hara. Ondo dago. Baina, hobeto aurreko hausnarketa ondoren, udalak (benetako) kultura-politika argi balu, eta gero, politika hori hedatzeko, lekua bilatuko balu, bestela…

Askotan esaten dugu Tokiko hedabideak oso garrantzitsuak direla, askoz gehiago gure historia gogorarazten digutenean. Hori da Memorias de Getxo kasua. Euren artikuluak duela gutxiko Getxoko historia, eta inguruko be bai, hurbiltzen zaizkigu.  Artikulu horiek beti interesgarriak badira azkenak itzelak izan dira.

Azken bilduma batean (zazpi artikulu) gure herriko guda zibila azaltzen digu: garraiobideak, erbestea, ospitaleak, errepresioa, irabazleak… Artikuluak oso neutroak ohi dira, hau da, iritzi gehiegi gabe, batzuetan iritzia ez ematea ezinezkoa bada ere.  Iturria udal artxibategian dago, beraz, esaten dena, orokorrean, ontzat eman behar da, errealitatea da, nahi zen errealitatea, edo udalak islatzen duena behintzat, edozein kasutan, interes handikoa.

Historiaz gain,  Memoriari buruz ere idazten da bilduma horretan. Agertzen dira izen asko, errepresialatuen izenak. Artxiboan Getxotar askoren abizenak agertzen dira. Afectos al régimen ez zirela esateko, hau da, bere ondasunak eta bere bizitza arriskuan dagoela esateko. Hunkigarria izan behar da zure abizena hor ikustea, gogoratzeko zure aitonaren lurrak, abereak edo etxea kendu zizutela.

Informazio itzela, ia ia baloraziorik gabe; informazioa artxibategitik hartuta eta jarrita, eta… hor dago harritzekoa: nahiz eta egileak kontu handiko testuak prestatu, jasan izan du kritika gogorraren bat, balizko alderdikeriagatik. Ttxarto egiten duela, joera argia duela, historia okertu duela, zer gertatu zen Checaekin… Betikoa. Norbaitek esaten du auzokideren bati kendu ziotela etxea, eta tendentziosoa da, hau da, isilik egon behar da, antza. Intereconomia eta halako eskumako hedabideen garroak oso luzeak dira, eta estiloa nazkagarri horrek bizitzako arlo guztiak kutsatzen du. 75 urte pasatuko dira eta oraindik ezin izango da, errepresaliei buruz hitz egitea, gorpuak arekatik hartzea eta historia kontatzea.

Memoriari buruzko edozein asmotan, norbaitek izutu nahi zaitut. Espero dugu Memorias de Getxoren kasua ez izatea, sekulako lana egiten baitu Guda Zibilari buruz ez ezik, gure tokiko historia garaikideari buruz ere, bertako  historia, Getxoko historia, guretzat hunkigarria eta ukigarria. Animo eta aurrera, Memoria, historia eta oroimenaz, lan izugarria eta beharrezkoa egiten ari baitzara,  Ze pena gure inguruko hainbat herritan zuen bezalako blogariak ez izatea!

Berangoko Basagoiti dorretxea

Oso egokia iruditu zait UK aldizkarian (228; 2013/2/25; 40 orrialdean) agertutako izenburu bat: “Gure dorretxeak, sei menderen ostean, zutik irauteko borrokan”- Artikuluak gure inguruan dauden dorretxe batzuen gakoak azaltzen ditu. Behin katalogoa ikusita, bitxia da bere borroka hori nola izan da eta zein estrategi erabili dute dorre horiek biziraupeneko.

Getxoko armarria, horren izenko dorretxeatik hartuta, antza.

Artikuluak ondo azaltzen duenez, hemen nominalismoa ez du balio, hau da, dorre izena duena EZ da dorrea, behintzat ez beti. Prestigioa oso lotuta dago horrekin. Gudak ahaztuta XVI mendeko jauntxoek ere dorreak egin nahi zituzten. Hala ere, bizitzeko egin zituzten, ez defendatzeko. Ereduak bai, antzinako dorreak ziren, bere aitona-amonek ezagutzen zituztenak, eta haren kontakizunetan eta abestietan agertzen zirenak. Horregatik, batzuetan garitonak egin zituzten (Martiartu), horma itxiak (Basagoiti), bolumen bertikala (Otxandategi) eta, orokorrean, inguruan oso nabariak ziren eraikinak egin zituzten.

Ondizko dorrea.

Mende honetan, egurra zen oraindik eraikineko gai nagusia. Baserri batzuek harria erabiltzen hasi ziren nagusirik, baina egurrezkoak ziren gehienak. Hortaz, gure inguruko dirudunek ahalegin itzela egin zuten horiek eraikitzeko, inguruan atentzioa emateko.

Baina, iraupeneko estrategiaz hitz egiten ari ginen. Dorretxe gehienak baserri bihurtu ziren. Jauntxoek errenta lortu ondoren Madrilen jarri zuten jomuga Une horretan, hemengo etxe dotoreak (dorretxeak, jauregiak…) bertan zerbait ziruditen, baina barre egitekoak ziren kanpoan, horregatik, nekazarientzat utzi zituzten.

Dorretxeak, ordea, ez dira baserriak. Egokitzeko prozedura batzuetan traumatikoa izan zen, eta baserriak dorretxea jan zuen. Beste batzuetan dorre itxura mantendu zen, horrela, ezerosotasuna nabarmena izan behar zuen. Martiartun, adibidez, teilatua sartu zen barruan, ura aldentzeko. Hala eta guztiz ere, dorrea ez zen inoiz egokia eta hutsik dago.

Bestetan, hondakina bihurtu ziren. Berango dorretxea lorategi batean hilzorian dago. Hala ere, gehienetan baserritarrek jakin zuten egokitzea, leiho batzuk ireki, beste eraikin bat itsatsi alboan… horrela gertatu zitzaien Berangoko bi kasu ezagunei, Basagoiti eta Otxandategiri, beren estiloan oso politak, baserri baserriak, eta, aldi berean, dorretxe itxura azaltzen. Beste kasu batzuetan ez zen izan behar, dorretxeak oso baserriak baitziren, nekazale-jauregi apalak, besterik ez: Sopelako Bareño dorretxea (izen hori merezi badu) edo Leioako Ondizko dorretxea, adibidez.

Multzo ezezaguna, eta, aitzitik urte askotako gure historia lekukoak. Egun, dudarik gabe, gure eskualdeko eraikin zaharrenetarikoak, beste aztarna erlijioso batekin. Kasu batzuetan informazio egokia dago horietan (Martiartu adibidez), bestetan, oso erdiguneak izanez, kartelaren bat ez legoke txarto.

Euskaltzain berriak izendatu ditu Euskaltzaindiak. Horien artean, Beatriz Fernández auzokidea. Zorionak. Hizkuntzaren mundutik urrun egon arren, hizkuntzalari bazara, plazera izan behar da horren izendapena.

Ez dakit zeinak diren Beatrizen merituak, ezta bestekoenak ere. Agian h nola ahoskatzen zen Baztanen, edo datiboa Bizkaiko kostaldean, auskalo. Adituek jakingo dute. Hizkuntzalariek askotan ñabardurak aztertzen eta ikertzen dute, eta guztien artean arautegia eta erabilera ona ezartzen dute. Guk, oinezkoek, sarritan trufatzen gara haietaz (kultura ezaren barrea, jakina).

Euskaltzaindiak funtzio asko ditu, herritar askorentzat, euskaraz ikasten dutenean, izorratzeko da nagusia. Merezi ez duen ospe hori, askotan irakasleek beraiek elikatzen dute. Arau hau aldatu dela, lehen horrela zen, orain, ordea, aldatu dute… Ikaslea, askotan zorabiatzen da, eta urrun dauden euskaltzain eskukada batek arauak hizkuntza haatik aldatzen dituela uste dute.

Hala ere, ez diegu irakasleei leporatu, gehienetan, sobran dute eta; sistemari botako diogu (errazena). Hizkuntza bat ikasi baino lehen, bere mekanismoak argi eta garbi azaldu behar dira. Txikitan gogoratzen dut kultura frantziar ikasi zela frantsesarekin batera, ondo ulertzeko. Ikasleek bereganatu behar dute hizkuntza guztiak eredu ofizialetik mugitzen direla, euskara,aitzitik, ez du oraindik eredu hori finkatuta. Nebrijak XV mendean idatzi zuen lehenengo gramatika, eta oraindik arazoak daude azentu-markekin, edo ortografia arau askorekin. Sufritzen ditugu arau aldaketak, baina eredu hori presaka sortzen ari gara, beharrezkoa baita,  prezioren bat izan behar zuen presa horrek, jakina.

Espainiako akademia urrunago dago, ezagutzen dugu norbait, idazlea edo da, urruneko eta zaharra ohoreko pertsonaia normalean. Euskaltzaindia, ordea, hurbil dago, saltsa askotan sartuta (Veleiako aferan, adibidez) eta lan frenetikoa du: arauak, hiztegiak, ikerketak… Agian hurbilegiak, batzuetan hobe genuke urruneko ohorezko jakintsu balira.

Atzo irratian Espainiako akademikoak azaldu zuen Solo-ren tildea, baietz, ezetz… azkenean eman zion azalpena entzun ondoren, ez dakit azentu-marka jarri behar dudan ala ez. Kexati zegoen tipo azkar horrek, arauari jendeak ez zion kasurik egin eta. Euskaltzaindia bezala, baina urrunagoa eta, agian, ozpinduagoa (erdaraz rancio adjektiboa elkartzen da beti RAErekin).

Espero dezagun Beatriz Fernández algortarraren lana guztientzako baliagarria izatea, seguru baietz, Baztango H-a edo datiboaren garrantzia gehiegi ez ulertu arren. Edozein kasutan Zorionak, eta eskerrik asko hizkuntzari buruz pentsatzeagatik, hau da, eraikitzeagatik.

 http://uribekosta.wordpress.com/

Adi egon! “Etxe” berria dugu. Oraindik aurrera jarraitu honetan: uribekosta.wordpress.com

Getxoko ondarearen historia ziklikoa da. Eraikin bat modan jartzen da, askotan hitz egiten da harretaz, eta denbora pasa ondren, ahazten da; nahiz eta berdin jarraitu, denbora pasa ondoren berpizteko.

Gazteluko ataria

Horrela gertatu zaio, askotan, Galeako gotorlekuari (Printze gaztelua). Oso hasiera ona izan zuen gazteluaren kudeaketa. Alfredo Moraza arkeologoak oso txosten ona egin zuen (udalak moldatu ondoren argitaratu behar zuen). Zundaketak ez ezik, ikerketa dokumentala ere egin zuen, egin behar zen bezala. Izan ere txosten hori funtsezkoa da edozein esku-hartze egiteko. Txostena aurkeztu zuenetik, ez da ia-ia ezer egin.  PSEk kexatu zen, BILDUK ere, denbora pasa eta pasa… eta bat-batean udalak ikerketa bat egin nahi duela berriro egitasmo bat martxan jartzeko.

Hegoaldeko tronera

Egitasmoa ez dakigu argi zein den, inork argi izatekotan, hiru ardatz, ordea, argi dugu, antza:

•  UPV-EHUko Mineralogia eta Petrologia Sailak materialak ikertuko ditu, egoera baloratzeko.
• Garbiketa egon da, sasiz beteta zegoen-eta, eta sasiak ez direnez ere bai.
• Mantenamendu-plangintza bat idatziko da.

Petrologia sailak ikerketa sakon bat egingo duela argi esan digute, bere beharrari buruz ez dago zalantzarik, egoera ondo ebaluatzeko, baina premia premia… gehien duena ez da. Ematen du zientzia kutsu bat eman nahi diotela, gauza handi  bat egiten dela  emateko. Bikaintasunaren aroan (excelencia) gaude eta!

Hala ere, sarritan gertatzen den bezala, funtsezkoa sinplea da. Lekuak merezi du irudi ona ematea, hondakina da, baina duina. Pasa den astean pasatu nintzen hortik. Atea aldatu du udalak, egurrezko zikina aldatu du, eta, haren ordez, metalezko bat jarri dute, aproposa, nahiko ondo ikusten baita barruko plaza. Garbiketa itzela izan da, beraz, kanoiak zein hormak primeran ikusten dira. Gotorlekua ikusten da, ondo kontserbatzen den hondakina ondo ikusten da. Ahalegina, aldiz, oso txikia izan da. Mantentzeko plangintza erraza da, han egon behar diren lanak ez dira itzelak, gunea handia da, bada lana, baina ez konplexua. Derrigorrezkoa da orain (gaur) dagoen bezala gutxienez beti ikustea.[ hau idatzita zegoenean, egunkari batean PPren bisitaldi baten berri eman digute, bisitarientzat, “etsipena” erabili dute Arruek eta Llanosek. Ordea,  indusketa egin zutenetik une onean joan dira. Orain arte ez zuten ezagutzen?, egiturak ondo ikusten dira eta sastraka gutxienekoa da, etsipena ez da, plangintza baten momentua baizik].

Mantendu, zaindu eta etor zaiteztela ikerlari guztiak, dena ikustatzeko; bitartean, herritarrok ere disfrutatuko dugu eta. Gomendagarria da benetan bisitaldia, polita geratu da eta. Gomendagarria fedegabeentzat ere google mapsek ematen diguten ikuspegia. Ikusten den Izar hori Iruñea, Baiona eta hainbat hirirekin lotzen dute defentsa horiek

Amaitzeko, aholku batzuk: Berriaren jatorria Joseba Arregi zinegotzia da, Hirigintza zinegotzia, hain zuzen ere. Ondareak, badakigu, adar asko ditu, baina udaleko Kultura Sailak kudeatu balitz hobeto genuke, hirigintza sailak elkar lantzeko astirik eta aukera izan izango du.

• Premiazko plangintza behar da, Jendea ez sartzeko kontrolik gabe, ez da ona monumentuarentzat, ezta neska-mutilentzat ere. Horrekin batera Bisitaldi- politika egin liteke (behar).
• Informazio plangintza. Ez dago kartelik ezta hartzeko informaziorik ere.

Momentuz, arazoak arazo, ezin da ukatu udala bide onetik doala. Espero dezagun amaiera ere, zoriontsua izatea